Stonehenge en de zomerzonnewende

Thursday 18 June 2020
Zonsopkomst boven Stonehenge in Engeland

Op de langste dag van het jaar verzamelen zich normaal gesproken duizenden mensen bij Stonehenge om de zon te zien opkomen achter de Heel Stone van het monument. Dit jaar gaat het anders. Voor het eerst in de geschiedenis wordt het magische moment live gestreamd op de Facebookpagina van English Heritage, de organisatie die Stonehenge beheerd.

De steencirkel met een geschiedenis van de bijna vijf millennia, hoort –samen met de nabijgelegen steencirkel van Avebury- tot het UNESCO Werelderfgoed. Het is een van de wonderen van de wereld en een meesterwerk van historische bouwkunst met een grote spirituele en culturele betekenis.

Hoe de stenen op hun plaats kwamen en waarom? Daarvoor is weinig bewijs gevonden, wat heeft gezorgd voor vele, vaak bijzonder creatieve theorieën. Is het een bouwwerk van buitenaardse wezens of reuzen? Een begraafplaats? Een muziektempel? Het resultaat van een team building exercise in de oertijd? Het monument wordt omringd met mysterie.

Wat weten we wel? Een duik in de geschiedenis

De steencirkel van Stonehenge in Wiltshire, Engeland

Het is zeker dat de bouw van Stonehenge niet in één keer heeft plaatsgevonden. Het begon ongeveer 5000 jaar geleden met de aanleg van de een vroeg ‘henge’-gebouw, een gesloten ring van aarden wallen. De stenen werden er later aan toegevoegd, in de neolithische tijd rond 2500 VC. Dit moet een enorme onderneming zijn geweest van honderden mensen die over niet meer beschikten dan zeer eenvoudig gereedschap.

De grote ‘sarsen stones’ – één van de twee soorten gebruikt in het monument- werden geplaatst in twee evenwijdige formaties om de vormen te krijgen van een hoefijzer en een buitenring. Deze stenen wegen gemiddeld zo’n 25 ton en wetenschappers denken dat komen uit steengroeven zo’n 30 km te noorden van Stonehenge. De andere steensoort, de kleinere ‘bluestones’, werden geplaatst tussen de twee rijen sarsens om zo een dubbele boog te vormen. Hun herkomst is na onderzoek te herleiden tot de Presili Hills in Noordwest-Wales, meer dan 300 km van de bouwlocatie.

Over de manier waarom de zware stenen hun verre reis hebben afgelegd bestaan verschillende ideeën.  Zo zouden ze met sleeën en boomstammen naar hun bestemming kunnen zijn gerold. Of dreven ze op sloepen langs de kust van de Wales en over rivier de Avon. Andere wetenschappers vermoeden dat stenen zijn verplaatst door gletsjers tijdens een ijstijd. Zou je deze imposante rotsblokken wel eens zelf willen bekijken? Deze virtuele tour is een goed alternatief tot je deze historische plek weer in het echt mag bezoeken.

Stonehenge en ‘Paganism’

In de 18e eeuw koppelde natuurkundige William Stukeley Stonehenge aan de druïden – aanhangers van de een keltische spirituele traditie die veel leek op hedendaags ‘paganism’- met de theorie dat de stenen zijn neergezet als tempel. Hoewel er geen bewijs is dat er druïden leefden rond de tijd dat Stonehenge werd gebouwd, wordt de plek nog steeds gezien als een belangrijke spirituele plek, onder andere om de manier waarop de stenen zijn geplaatst voor zowel de zomer- als de winterzonnewende.

De rol van de zon

Zonnestralen komen door de grote stenen van Stonehenge

Op basis van archeologisch onderzoek wordt gedacht dat de Heel Stone -een ver liggende steen aan de noordoostkant van de opstelling- oorspronkelijk een tengenhanger had aan de zuidwestkant om de opkomende zon op midzomerdag te omlijsten. Vanuit een centraal kijkpunt in de hoofdcirkel kun je op die dag nog steeds de zon zien opkomen links van de overgebleven steen.

In de directe omgeving van Stonehenge zijn vele grafheuvels uit de Bronstijd gevonden en op iets meer dan een kilometre van de steencirkel hebben archeleogen een belangrijk heuvelfort uit de IJzertijd aangetroffen. Bij andere opgravingen in de regio zijn talloze Romeinse objecten gevonden, wat erop wijst dat ook tijdens hun tijd in Groot-Brittannië het monument een belangrijke rol speelde.

De lucht boven Stonehenge

Geïnteresseerd in sterrenkunde of ben je zelfs een enthousisate (amateur-)astronoom? Dan heeft English Heritage voor jou nog iets speciaals in petto. Op Skyscape kun je zien welke planeten er boven zware stenen hangen.

Nagebouwde neolitische huizen

Bij Stonehenge zijn vijf huizen uit de neolitische tijd nagebouwd, complete met replicas van huishoudelijke voorwerpen die zijn opgegraven in nabijgelegen Durrington Walls. De woningen geven een goed beeld van het dagelijkse leven in de tijd dat Stonehenge werd gebouwd. Ook als je ze thuis bekijkt op je telefoon of computer dan krijg je nog een prima inkijkje in het dagelijks bestaan in de ronde hutjes van kalk en stro.

Hostorische locaties in de omgeving

De omgeving van Stonhenge is rijk aan archeologische vindplaatsen, er zijn al meer dan 350 oeroude monumenten en begraafplaatsen gevonden. Voorwerpen die zijn gevonden bij opgravingen variëren van pijlpunten en strijdbijlen tot priemen gemaakt van geweien en hamers van vuursteen. Al deze voorwerpen vertellen het verhaal over de neolitische en bronzen tijdperken in Groot-Brittannië. Je kunt ze bekijken op de website van English Heritage bij de Highlights of the Stonehenge collection.

Stonehenge Avenue

De verbinding tussen rivier de Avon en Stonehenge is een strook van drie kilometer over Salisbury Plain. Deze Stonehenge Avenue is waarschijnlijk de route geweest waarover de bouwmaterialen werden vervoerd. Hij bestaat uit twee oevers die overal op gelijke afstand van elkaar staan en werd ontdekt in de 18e eeuw. Hij loopt over ongeveer 550 meter noordoostelijk vanaf Stonehenge om daarna geregeld van richting te veranderen en uiteindelijk bij de rivier uit te komen.

Avebury

Onderdeel van een groot geheel van ceremoniële plekken uit de neolitische periode en de bronstijd én van UNESCO Werelderfgoed. Avebury is de locatie van de grootste steencirkel van Groot-Brittannië. Het werd gebouwd tussen 2850 en 2200 VC. De grootste cirkel bestaat uit zo’n 100 stenen en binnen dat geheel zijn later nog 2 kleinere cirkels ontdekt. Archeoloog Alexander Keiller legde het geheel bloot in de jaren 1930, een aantal van de opmerkelijkste voorwerpen die hij opgroef, zijn nu te zien in een museum dat naar hem is vernoemd. Recentelijker hebben archeolgen bewijs gevonden voor een ondergronds vierkant monument. Het doel van deze constructie is nog niet ontdekt.

Woodhenge

Een andere historische locatie nabij Stonehenge is Woodhenge dat rond 2300 VC werd gebouwd. Met luchtfotografie is aangetoond dat het monument bestond uit een serie van houten palen die samen zes cirkels vormen. Experts denken nu dat het cirkelvormig gebouw bij een begraafplaats was. Op de plek van de houten palen zijn betonen blokken geplaatst om je te helpen de vorm van het gebouw te herkennen. Het oorspronkelijke gebouw is tot 1800 VC in gebruik gebleven. In de nabije omgeving zijn ook overblijfselen gevonden uit de ijzertijd en de Romeinse periode, wat aangeeft dat de plek ook van militair belang kan zijn geweest.

Silbury Hill

Onderdeel van de Avebury World Heritage Site en de grootste kunstmatige heuvel van Europa. Silbury Hill is in hoogte en grootte vergelijkbaar met de pyramides van Egypte. Bij het monument, gebouwd tussen 2470 en 2350 VC, is geen bewijs gevonden van begrafenisrituelen. De functie en de betekenis van Sidbury Hill is nog altijd een mysterie. Met zijn doorsnede van 160 meter en hoogte van 30 meter is het aantoonbaar dat er bijna vier miljoen mensuren aan werk in heeft gezeten en dat er een half miljoen ton aan kalk en klei voor is gebruikt.

 

Ook interessant

Heeft Koning Arthur echt bestaan?

Heeft Koning Arthur echt bestaan?

De mooiste (minder bekende) historische steden van Zuid-Engeland

Huizen aan de waterkant in Norwich, Engeland
De mooiste (minder bekende) historische steden van Zuid-Engeland

Gastblog: Halifax, een kleine stad met een grote geschiedenis

Hardlopen bij Rochdale Canal
Gastblog: Halifax, een kleine stad met een grote geschiedenis

Recente verhalen

Ontmoet de makers - schilder Peter Hicks

Schilder Peter Hicks in de North York Moors
Ontmoet de makers - schilder Peter Hicks

Een literaire reis door het zuiden van Engeland

Canterbury, Kent, England
Een literaire reis door het zuiden van Engeland

Herfst in de koninklijke parken van Londen

Herfst in Regent's Park, Londen
Herfst in de koninklijke parken van Londen

Opnamelocaties van de Netflix-film Rebecca

Opnamelocaties van de Netflix-film Rebecca

Filmlocaties The Crown seizoen 4

Young man standing on low stone wall and looking up at St Pauls Cathedral, City of London. Credit to VisitBritain/Sam Barker
Filmlocaties The Crown seizoen 4

Ontvang onze gratis nieuwsbrief